علل آسیب پذیری و عدم پایداری ساختمان های مسکونی روستایی در زلزله اخیر آذربایجان

علل آسیب پذیری و عدم پایداری ساختمان های مسکونی روستایی در برابر زلزله و ارائه الگوی ساخت بر اساس امکانات و توانایی‌های محلی

نمونه موردی(مناطق زلزله زده آذربایجان)

ایران روی کمربند زلزله‌خیز جهان
تمام ایران درخطر زلزله است. این عبارت، عبارت مشترک در همه اظهارنظرهای کارشناسی در زمینه احتمال وقوع زلزله‌های بزرگ و ویرانگر در کشور است. بنابراین و با توجه به این اصل، بازسازی مناطق زلزله‌زده باید از اهمیت قابل توجهی برخوردار باشد. به گفته کارشناسان، ساختمان‌های منطقه زلزله‌زده آذربایجان فاقد استانداردهای لازم برای ورود انسان به آنها بوده است و بدیهی است که این ساختمان‌ها، امنیت لازم برای زندگی انسان را نداشتند. برای رعایت استاندارد در ساخت‌وساز مناطق زلزله‌زده، رجوع به آیین‌نامه از مهمترین اصول محسوب می‌شود.

با توجه به اینکه ویرایش جدید آیین‌نامه ۲۸۰۰ براساس آخرین یافته‌ها و استانداردهای جهانی تدوین و تنظیم شده است به همین دلیل اگر این آیین‌نامه به‌طور دقیق رعایت و اجرا شود کیفیت ساخت‌وساز در کشور با نوع ساخت‌وساز در کشورهای لرزه‌خیز تفاوتی نخواهد داشت.
این درحالی است که به گفته کارشناسان، بسیاری از ساختارهای موجود در مناطق زلزله‌زده آذربایجان حتی در مقابل بادهای شدید فصلی هم ممکن است نتوانند به خوبی مقاومت کنند، از این رو استفاده از روش‌های مدرن می‌تواند تاثیر زیادی در مقابل بروز حوادث مشابه داشته باشد.

بی‌توجهی به اصول ایمنی علت اصلی تخریب‌ها
کارشناسان مسکن با اشاره به دلایل تخریب خانه‌های این استان عنوان کردند: خانه‌های روستاهای تخریب شده از گل و چوب تشکیل شده بود و همین مساله علت اصلی مشکلات پیش آمده بود. این گروه از کارشناسان همچنین بی‌توجهی به اصول ایمنی را دلیل دیگر این مسائل ذکر کرده و بیان داشتند. در این روستاها حداقل اصول ایمنی رعایت نشده و این برای کشور ما که ۹۰ درصد سطح آن زلزله‌خیز است، جای سوال دارد.
این گروه از کارشناسان معتقدند: برای جلوگیری از چنین تخریب‌هایی ضمن توجه به رعایت اصول ایمنی ضرورت دارد تا از سازه‌های محکمی برای ساخت خانه‌ها استفاده شود تا کمتر شاهد خسارت‌های اینچنینی شویم. دسته دیگری از کارشناسان مسکن فرسودگی ساختمان‌ها را علت دیگر این تخریب‌ها برشمردند و عنوان کردند: تاثیر مقاومت سازه‌ها و مهندسی‌سازی ساختمان‌ها بر کاهش تلفات نقش بسزایی دارد و باید مورد توجه مسوولان امر قرار گیرد.

عامل تسریع بازسازی
تشکیل ستاد بازسازی از مهم‌ترین راهکارهای تسهیل در روند ساخت و بازسازی مناطق زلزله‌زده است. ستادهای تشکیل‌شده می‌تواند از موازی‌کاری بین دستگاه‌های مختلف دولتی و همچنین گروه‌های مردم نهاد جلوگیری کند. این مساله از آنجایی قابل‌تامل و سرمایه‌گذاری است که توجه به استانداردهای ساخت‌وساز در منطقه می‌تواند تاثیر زیادی در کاهش احتمال بروز بحران در حوادث احتمالی آینده داشته باشد. از این‌رو لازم است که روند به بازسازی مناطق زلزله‌زده به‌گونه‌ای باشد که اصلی‌ترین مساله در سازه‌ها، یعنی امنیت در مقابل حوادث طبیعی به‌ویژه زلزله باید از اصول اولیه ساخت باشد.

الزامات تخصصی ساخت‌وساز در مناطق زلزله‌زده

رعایت استانداردهای ساخت‌وساز در مناطق زلزله‌زده و همچنین تبیین سیاست‌های اداری در واگذاری به پیمانکاران ساخت‌وساز، از مهم‌ترین دغدغه‌های موجود در روند بازسازی مناطق زلزله‌زده است. تبیین سیاست‌های به‌روز و مدرن و واگذاری ساخت‌وساز و بازسازی به شرکت‌های تخصصی در این زمینه، می‌تواند تضمین‌کننده موارد اصولی و رعایت استانداردهای لازم هم باشد. دغدغه مردم در میزان مقاومت ساختمانها در برابر زلزله در حالی است که نهادهای مرتبط با امر ساخت و ساز به دلیل اختلاف سلیقه قادر نیستند به یک اجماع کلی برای نهادینه کردن مقاومت ساختمانها در برابر زلزله دست پیدا کنند. روند ساخت‌وساز در آذربایجان باید توسط پیمانکاران متخصص و باتجربه صورت گیرد چرا که این مساله، علاوه‌بر اینکه روند ساخت‌وساز را به‌صورت حرفه‌ای و با رعایت استانداردهای لازم پیش می‌برد، بلکه باعث جلوگیری از بروز مشکلات سیستماتیک در روند ساخت‌وساز می‌شود. نکته قابل توجه دیگر در این زمینه مساله استفاده از نیروهای مردمی در روند ساخت‌وساز مناطق زلزله‌زده است، به گفته کارشناسان امر، اگر بتوان ساختمان‌های بازسازی شده را به‌صورت استاندارد و با درنظرگرفتن معیارهای تخصصی ساختمان‌سازی، پی‌ریزی کرد، می‌توان در ایجاد نمای داخل ساختمان‌ها از نیروهای بومی و مردمی استفاده کرد.

بررسی چند مورد از ساختمانهای اداری،بهداشتی،آموزشی و... در مناطق زلزله زده استان آذربایجان شرقی                

بیمارستان ها

خسارت‌های وارده به بیمارستان های شهرهای زلزله‌زده، بیمارستان‌های هر دو شهر اهر و هریس دچار آسیب شدید و فروریزش شده و از سطح خدمات رسانی خارج شده‌اند. در این بازدید بیمارستان باقرالعلوم (ع) شهرستان اهر که دو طبقه با سازه بتن آرمه و بر اساس اظهار نظر مسوولان حاضر دارای تمام بخش‌های تخصصی به غیر از NICU بوده در این زلزله دچار آسیب‌های شدید در اجزای غیر سازه‌‌یی و تجهیزات موجود در بخش‌هایی مانند جراحی و زنان شده است. جدا شدن دیوارهای جدا کننده از اجزای سازه‌یی، ترک‌های بزرگ طولی و قطری در دیوارها، آسیب‌های وارده به سقف‌های کاذب، سقوط اجزایی مانند کپسول‌های اکسیژن و آسیب در محل درز انقطاع دو بخش سازه از عمده آسیب‌های مشاهده شد بوده است. شدت این آسیب‌ها در طبقه دوم ساختمان بیش از طبقه اول مشاهده شد همچنین آسیب‌های وارده موجب شده بود تا سازه از سطح عملکرد مورد نظر خارج شود. عدم عملکرد لرزه‌یی مطلوب مجموعه‌های بهداشتی درمانی به ویژه در زمان بحران قابل توجه است.

ساختمان‌های اداری و پل‌ها

در خصوص عملکرد سازه‌ای ساختمان‌های اداری شهرهای زلزله‌زده می توان عنوان کرد: عدم عملکرد مطلوب ساختمان‌های اداری علی‌رغم انتظارات موجود در موارد متعدد در دو شهرستان ورزقان و اهر دیده شد. در این ساختمان‌ها وقوع جابجایی‌ها و شتاب قابل توجه در طبقات موجب وارد شدن آسیب شدید به بخش‌های غیر سازه‌یی و تجهیزات شده و به ویژه امکان به کارگیری بلاوقفه ساختمان‌های مهم را پس از زلزله مختل کرده است. در این موارد لزوم توجه به سطوح مختلف عملکرد در زمان طراحی از یک سو و کیفیت اجرا و جزییات فنی اجرایی مناسب از سوی دیگر به طور جدی قابل مشاهده است. در خصوص پل ها نیز در منطقه آسیب دیده آسیب شدید یا فروریزش در آن‌ها مشاهده نشد. عمده آسیب‌های وارده در سازه پل‌ها را می‌توان به نشست در محل کوله‌ها، شکست کوله‌ها، جابجایی عرشه بر روی تکیه‌گاه‌ها، ضربه‌ زدن عرشه پل‌ها به هم عنوان کرد.

در پایان می توان این چنین جمع بندی نمود که:

ریشه اصلی مشکلات ساخت و صدمات قابل نوجه ناشی از زلزله در شهر ها و روستاهای کشور،‏ عدم آگاهی از روش های صحیح اجرای ساختمان ها می‌باشد،‏ اما تنگناهای مالی نیز امکان اجرای چنین روش‎هایی را محدودتر می سازند. مشکلات مالی در روستاهای کشور که متحمل خسارت بالایی در زلزله‌ها می‌شوند،‏ اجازه ساخت و سازهای مطابق با آیین نامه های اجرای ساختمان های مقاوم را نمی‌دهد. ضروری است روش‎های اجرایی آسان‌تر و ارزان‌تری که علاوه بر مقاومت کافی در برابر زلزله،‏ با اقتصاد مردم روستاها و سطح توانایی تکنولوژیکی- اجرایی آنها متناسب باشد،‏ جایگزین روش‎های پیشین شود. هرچند هم‌اکنون،‏ سازمان‎های دولتی مشغول ساخت و ساز برای زلزله زدگان اهر ،ورزقان ؛هریس و روستاهای اطراف می‌باشند،‏ ولی در سال های آتی که مردم خود باید به انجام این امر بپردازند،‏ مجدداً همان مشکلات قبلی بروز خواهد کرد. بنابراین برای کاهش صدمات ناشی از زلزله ارائه و آموزش یک روش مقاوم و مطابق با اقتصاد این قشر از اجتماع امری اجتناب ناپذیر وحتی ضروری است.

                       گرد آوری و نوشته شده توسط:

                            مهندس بهزاد دژم پور(کارشناس ارشد معماری)

عکس:

    خبرگزاری مهرنیوز


/ 0 نظر / 19 بازدید